Walter Benjamin  –  Θέσεις για τη  φιλοσοφία της ιστορίας

Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από την ενσωμάτωση της πόλης στο ελληνικό κράτος. Ο ελληνικός στρατός κατάφερε να κόψει πρώτος το νήμα στον αγώνα δρόμου που έδινε με τους στρατούς των γειτονικών βαλκανικών κρατών πάνω στα εδάφη της καταρρέουσας Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Η Σελανίκ, ή Σαλόνικα ή Σόλουν ή Σαλονίκη, μια πολυεθνική οθωμανική μεγαλούπολη με μεγαλύτερη εθνοτική ομάδα τους σεφαραδίτες  Εβραίους που ήρθαν στην πόλη τον 16ο αιώνα, θα υποστεί μια βίαιη διαδικασία εθνικής ομογενοποίησης και ανατροπής των πολιτικών, κοινωνικών και εθνοτικών δεδομένων της.
Το ελληνικό κράτος το 1912 ξεκινούσε μια δεκαετή εξόρμηση για την επέκταση του ελληνικού καπιταλισμού, ενταγμένο στους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς των εμπολέμων μερών του Α' Παγκοσμίου πολέμου και αντιμετωπίζοντας το λυσσαλέο ανταγωνισμό των γειτονικών βαλκανικών κρατών. Η απελευθερωτική  και "εκπολιτιστική" αποστολή του ελληνικού στρατού (όπως ακριβώς και του στρατού της γειτονικής Βουλγαρίας και Σερβίας) περιελάμβανε ολοσχερή καταστροφή πόλεων και χωριών, τρομοκράτηση, εκτοπισμούς και μαζικές εκτελέσεις ντόπιων πληθυσμών. Η λογοτεχνική πένα του Στρατή Μυριβήλη αποτελεί μια από τις πιο ειλικρινείς ιστορικές απολογίες αυτής της βαρβαρότητας. Το ελληνικό κράτος και οι στρατηγικοί σχεδιασμοί του – μαζί με τις αντιφάσεις τους που συμπυκνώνονται στις εμβληματικές μορφές του Κωνσταντίνου και του Βενιζέλου –  σε αυτή του την "έφοδο στον ουρανό" χρησιμοποιεί όλα τα απελευθερωτικά  μέσα που διαθέτει: μυστική διπλωματία, εμφύλιο πόλεμο, κατοχή τμήματος της επικράτειας από ιμπεριαλιστικούς στρατούς, διχοτόμηση της χώρας. Η Θεσσαλονίκη τα επόμενα χρόνια θα βρεθεί στο κέντρο των θυελλωδών εθνικών, πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών: Ανταλλαγή πληθυσμών, επιβολή των νέων κυρίαρχων στις οικονομικές και πολιτικές σχέσεις, οικονομική κρίση, πορεία προς την ολοκληρωτική σύγκρουση του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Σε αυτή την διαδρομή το ελληνικό κράτος είτε με τον "εκσυγχρονιστή" Βενιζέλο, είτε με  του κινηματίες δικτάτορες (Πάγκαλο, Κονδύλη, Μεταξά), με ή χωρίς βασιλιά στο τιμόνι, θα προσπαθήσει – και δυστυχώς πολλές φορές θα καταφέρει – να συντρίψει δύο θανάσιμους εχθρούς του έθνους: το εργατικό κίνημα της πόλης και του σεφαραδίτες Εβραίους.
    Στην Θεσσαλονίκη γίνεται το πρώτο πογκρόμ κατά των Εβραίων στη δυτική Ευρώπη, το 1931 με τον εμπρησμό του συνοικισμού Κάμπελ, όταν ο Χίτλερ δεν είχε ακόμα ονειρευτεί καν την παράνοια που εξαπέλυσε λίγα χρόνια αργότερα. Στην Θεσσαλονίκη αναπτύσσεται η πιο μαζική φασιστική οργάνωση, η «Εθνική Ένωσις Ελλάς», και οι εφημερίδες της συντηρητικές ή βενιζελικές (με πιο ένθερμη την βενιζελική Μακεδονία) ξερνούν ακατάσχετα αντισημιτισμό και αντικομμουνισμό. Στη Θεσσαλονίκη ο στρατός και η χωροφυλακή του Μεταξά δολοφονούν τους ηρωικούς απεργούς εργάτες του Μάη του 1936 και σε αυτή την πόλη κάτω από την ένοχη σιωπή ή τη διακριτική συνεργασία ολοκληρώνεται το έγκλημα της καταστροφής της Εβραϊκής κοινότητας στα κρεματόρια των Ναζί. Μεταπολεμικά το πολιτικό και κοινωνικό μπλοκ της εθνικοφροσύνης  μετατρέπει τη Θεσσαλονίκη σε πρωταθλήτρια των πολιτικών δολοφονιών: Ζεύγος, Πόλκ , Νικηφορίδης, Λαμπράκης, Βελδεμίρης (τον οποίο θυμήθηκε ξανά ο αγωνιζόμενος λαός της πόλης αυτόν το χειμώνα). Το "θαύμα" της οικονομικής ανάπτυξης των δεκαετιών '50 και κυρίως ΄60 ταπεινώνει με τη φτώχεια και την ξενιτιά τους εργαζόμενους και η "δημοκρατία" του Καραμανλή και της Φρειδερίκης παραδίδει στη Χούντα των Συνταγματαρχών για να ολοκληρωθεί  το έργο της απελευθέρωσης. Στον "αγγελικά πλασμένο κόσμο" της μεταπολίτευσης το όνειρο της βαλκανικής πρωτεύουσας, δηλαδή του πλιατσικολογήματος των Βαλκανίων εργαζόμενων από το ελληνικό κεφάλαιο δίνει τη θέση του στον τρόμο των οικονομικά και πολιτικά κυρίαρχων μπροστά στην προοπτική μιας ιστορικών διαστάσεων υποβάθμισης του ελληνικού καπιταλισμού στον καταμερισμό των καπιταλ-ηστρικών κρατών, και ο εθνικιστικός παροξυσμός της δεκαετίας του '90 παραδίδει στο αντεργατικό αμόκ και σε ένα νέο αντιδημοκρατικό-ολιγαρχικό λόγο.     
    Αυτός είναι ο κόσμος των νικητών της 100χρονης ιστορίας της απελευθέρωσης της πόλης. Αυτή την ιστορία θα γιορτάσει ο Μπουτάρης και η ανώνυμη εταιρία που διαχειρίζεται τον εορτασμό, απλώνοντας σαν επαίτης το χέρι για λεφτά δεξιά και αριστερά στα μαύρα χρόνια της κρίσης. Γι’ αυτό το λόγο οι μόνες λέξεις που ακούς από το στόμα τους όταν μιλάνε για την επέτειο της απελευθέρωσης είναι επιχειρηματικότητα, χρήματα, τουρισμός, έργα, εργολαβίες ενώ στο βάθος παραμονεύει μια "νέα" Πολιτιστική Πρωτεύουσα 1997 με όλα εκείνα τα απελευθερωτικά χαρακτηριστικά, δηλ. ελιτισμός, μίζες, μοιρασιές, απλήρωτοι εργαζόμενοι κ.τ.λ. Αυτή την ιστορία θα εξυμνήσει από τον άμβωνα ο Άνθιμος και ο ακροδεξιός συρφετός, πολιτικός και δημοσιογραφικός. Μη μας μπερδεύει όμως η αντίθεση του ευρωενωσιακού μεταρρυθμισμού και του εθνικιστικού λαϊκισμού που συμπυκνώνουν συμβολικά οι αδιαμφισβήτητοι πολιτικοί αστέρες της πόλης. Παρόλο που εκφράζουν διαφορετικά κοινωνικά και πολιτικά συμφέροντα και αισθητικές ευαισθησίες δεν αποτελούν παρά συμπληρωματικές όψεις των αστικών "απελευθερωτικών" αξιών: Ο εθνικισμός παραφυλά πάντα στη γωνία και οι κοσμοπολίτες χειριστές καινοτομιών κοινωνικής εκμετάλλευσης ασκούνται – με κάποιο σφίξιμο στην καρδιά είναι αλήθεια λόγω PSI – στο business as usual.    
     Εμείς δεν θα γιορτάσουμε με το τοπικό κεφάλαιο και το τοπικό κράτος αυτή την απελευθέρωση. Εμείς θα ανασύρουμε από τα ερείπια  της ιστορίας κοινωνικούς και εργατικούς αγώνες, αγωνιστικές μορφές που πίστεψαν ειλικρινά ότι ο κόσμος μπορεί να είναι καλύτερος. Ποιητές, εργάτες, αντάρτες, βασανισμένους, νικητές ή ηττημένους. Δεν θα νοσταλγήσουμε έναν χαμένο παράδεισο, γιατί η πολυεθνική Θεσσαλονίκη πριν την απελευθέρωση δεν ήταν ένας τέτοιος παράδεισος. Θα "ανακαλέσουμε" για να σταθούν δίπλα μας οι εργάτες της Φεντερασιόν, οι απεργοί του '36, οι μαχητές της εαμικής αντίστασης και του δευτέρου αντάρτικου, οι νεολαίοι του 114 και του Πολυτεχνείου. Θα ψηλαφίσουμε τον κόσμο που τα τελευταία 100 χρόνια είχε το ηθικό ανάστημα που έχουν σήμερα οι απεργοί της Χαλυβουργίας. Από αυτό το θησαυρό θα προσπαθήσουμε να υφάνουμε μια νέα ηγεμονία των επαναστατικών ιδεών και να τροχοδρομήσουμε τις δυναμικές της κοινωνικής-κομμουνιστικής απελευθέρωσης. Το βλέμμα μας θα είναι στραμμένο ταυτόχρονα και στο παρελθόν και στο μέλλον έχοντας την πεποίθηση ότι η αγωνιστική-ανατρεπτική αντιπαράθεση με τον καπιταλισμό της κρίσης σήμερα κυοφορεί την πραγματική απελευθέρωση των εργαζόμενων και της κοινωνίας αύριο, στην Ελλάδα, τα Βαλκάνια, σε όλο τον κόσμο. Με το σκεπτικό αυτό σας καλούμε να συμμετάσχετε στις εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν στη Λέσχη πολιτισμού και θεωρίας Αναιρέσεις για την φετινή επέτειο.