Επιστημολογικά, σύστημα είναι οποιοδήποτε σύνολο από οντότητες ή υλικά αντικείμενα καθένα από τα οποία βρίσκεται σε αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση τουλάχιστον με ένα ακόμη στοιχείο του συνόλου. Ένα σύστημα μπορεί να απαρτίζεται από επιμέρους στοιχεία, αλλά και από υποσυστήματα. Σχεδόν όλες οι επιστήμες αντιμετωπίζουν τα πολυσύνθετα αντικείμενά τους ως συστήματα. Η βιολογία αντιμετωπίζει ως σύστημα κάθε σύνολο εμβίων και αβίων όντων, αλλά και ένα μεμονωμένο ον ή τα επιμέρους συστήματα του οργανισμού του. Η οικολογία μελετά με ανάλογο τρόπο τα οικοσυστήματα, η κυβερνητική και η πληροφορική βάζουν στα μικροσκόπιά τους τα αντίστοιχα τεχνικά συστήματα, και το ίδιο κάνουν από τη σκοπιά των ανθρώπινων σχέσεων όλες οι κοινωνικές επιστήμες. Ακόμη και η επιχειρησιακή έρευνα αντιμετωπίζει την επιχείρηση σαν έναν ενιαίο οργανισμό που συγκροτείται από εκατοντάδες επιμέρους στοιχεία, υποσυστήματα και δομές. Έναν οργανισμό ζωντανό, που αναπτύσσεται διαρκώς και «μαθαίνει», χάρη στα ενιαία συστήματα σκέψης που αποκτούν σταδιακά οι επιμέρους συντελεστές του. Η θεωρητική αντίληψη που ανέπτυξε τη δεκαετία του ’90 ο καθηγητής του MIT Peter Senge (Η Πέμπτη Αρχή) γύρω από την ικανότητα των ανθρωπογενών συστημάτων-οργανισμών να μαθαίνουν αποδείχθηκε εξαιρετικά χρήσιμη για τις πολυσχιδείς πολυεθνικές της λεγόμενης νέας οικονομίας και της μετα-φορντικής εποχής.

Το ελληνικό «σύστημα» περιγράφεται σαν μια πανευρωπαϊκή, αν όχι και παγκόσμια, ιδιαιτερότητα. Την τριετία του μνημονίου απασχόλησε ιδιαίτερα τον διεθνή Τύπο και κορυφαίους πολιτικούς εκπροσώπους των πιστωτών της χώρας το φαινόμενο μιας αχάριστης, διεφθαρμένης και άπληστης οικονομικής ελίτ, που δεν είχε την ευαισθησία να συμβάλει με οποιονδήποτε τρόπο στην αποτροπή της κατάρρευσης της χώρας. Η ιθύνουσα τάξη της χώρας επικρίνεται για φοροδιαφυγή, για διακίνηση μαύρου χρήματος, για διασπάθιση κοινοτικών και κρατικών πόρων, για σκανδαλώδη διαπλοκή με το πολιτικό σύστημα και για εξίσου σκανδαλώδη χειραγώγηση των ΜΜΕ τα οποία ελέγχει. Το τελευταίο διάστημα παρατηρούμε μια «αναβάθμιση» των επιθέσεων στην ελίτ του ελληνικού «συστήματος». Διεθνή ΜΜΕ στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη προχωρούν ένα βήμα παραπέρα, κατονομάζοντας και «στολίζοντας» με ποικίλες αποκαλύψεις και απαξιωτικές αναφορές τον «ανθό» της εγχώριας επιχειρηματικότητας.

Ωστόσο, οι αναφορές αυτές στην «ιδιαίτερη ανηθικότητα» της ελληνικής ολιγαρχίας και στην «εξοργιστική» της απαίτηση να διατηρεί προνόμια, πολιτική ηγεμονία και απρόσκοπτη πρόσβαση στους πόρους της πτωχοποιημένης Ελλάδας προδίδουν την πρόθεση του γερμανικού -πρωτίστως- και άλλων «συστημάτων» να προωθήσουν κάποιου είδους «κούρεμα», μια ελεγχόμενη «κάθαρση» στην κορυφή της ελληνικής πυραμίδας, στο πλαίσιο μιας πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής «μηχανικής». Η ρητορική της Μέρκελ, οι εκμυστηρεύσεις του Σόιμπλε ακόμη και στον «ενοχλητικό» Τσίπρα, τα καρφιά του Γιούνκερ και των κοινοτικών επιτρόπων για τη φάμπρικα της φοροδιαφυγής των πλουσίων Ελλήνων, η βροχή από λίστες κατόχων του πλούτου δεν είναι, προφανώς, μια ηθική αφύπνιση της γερμανικής ελίτ και της ευρωκρατίας για την απαλλαγή της αναξιοπαθούσας ελληνικής κοινωνίας από την άθλια ελίτ της. Αλλά μια εξόφθαλμη πρόθεση να καταστήσουν το ελληνικό «σύστημα» «υποσύστημα» του γερμανικού και άλλων ευρωπαϊκών «συστημάτων».

Πρόκειται για μαγική εικόνα και, ενδεχομένως, για μια πολύ βολική θέση για τους Έλληνες Κροίσους -με 6, με 10 ή με 12 γράμματα- που από διώκτες εμφανίζονται διωκόμενοι. Επίσης, είναι μια βολική εικόνα για την τρόικα, η οποία εμφανίζεται ως Εξολοθρευτής Άγγελος έτοιμος να αποδώσει οδυνηρή δικαιοσύνη. Η πραγματικότητα είναι πως η εγχώρια ολιγαρχία, επώνυμη ή αφανής, ουδέποτε ενοχλήθηκε ιδιαίτερα από τον ρόλο του υποτελούς, του πελάτη, του προμηθευτή ή του υπεργολάβου των ελίτ των χωρών που έριχναν τη βαριά σκιά της επιρροής τους στη χώρα. Κι αν με το ένα χέρι φρόντιζε να εξασφαλίζει την ευμένεια και τις εξυπηρετήσεις του ελλαδικού πολιτικού προσωπικού, το άλλο χέρι λάδωνε τις πολιτικές και οικονομικές «μηχανές» των μεγάλων «συμμάχων» που χρησιμοποιούν το ελληνικό κράτος σαν σούπερ μάρκετ των υπηρεσιών τους. Γι’ αυτό και η ελληνική επιχειρηματική αφρόκρεμα εμφανίζεται κατακερματισμένη σε σφαίρες γερμανικής, αμερικανικής, γαλλικής ή ρωσικής επιρροής. Ο ρόλος του ντίλερ ήταν έτσι κι αλλιώς εξαιρετικά προσοδοφόρος για να προσβλέπουν σε κάτι καλύτερο.

Οι μελετητές των συστημάτων μάς έδωσαν μια χρήσιμη αλληγορία για ένα είδος ανθρώπινης συμπεριφοράς, το φαινόμενο του βρασμένου βατράχου. Το φαινόμενο έχει ως εξής:  Αν πετάξεις έναν βάτραχο σε βραστό νερό, αυτός φυσικά θα προσπαθήσει μανιωδώς να πεταχτεί έξω. Όμως, αν τον βάλεις απαλά σε μια κατσαρόλα με χλιαρό νερό, για κάμποση ώρα θα κολυμπήσει εκεί αρκετά ήρεμα. Καθώς η θερμοκρασία του νερού θα ανεβαίνει, το βατραχάκι θα βυθίζεται σε έναν ήρεμο λήθαργο, ακριβώς όπως αντιδρούμε εμείς στο ζεστό μπάνιο. Και σε λίγο, μ’ ένα χαμόγελο στο πρόσωπο, θα εγκαταλειφθεί στον βρασμό του μέχρι θανάτου.
Γνωρίζουμε όλοι ιστορίες βατράχων που πετάχτηκαν στο βραστό νερό. Για παράδειγμα, ένα νεαρό ζευγάρι που βυθίστηκε σε καταστροφικό χρέος από μια απρόβλεπτη περιπέτεια υγείας. Το αντίθετο παράδειγμα, του βατράχου που βράζεται χαμογελαστός, είναι το νεαρό ζευγάρι που χρησιμοποιεί σταδιακά την πιστοληπτική του αξιοπιστία και δανείζεται μέχρι να βυθιστεί σε ένα εξίσου καταστρεπτικό χρέος.