Χωρίς ιδιαίτερες αντιστάσεις, κάθε νοήμων πολίτης δέχεται ότι η παντοκρατορία της εφημερίδας, η οποία συνεχίζεται με άλλους τρόπους στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση, ενέχει στοιχεία λογοκρισίας και αυτολογοκρισίας, κηδεμόνευσης και πατερναλισμού, που αγγίζουν τα όρια της ωμής διαβουκόλησης. Μπλογκόσφαιρες κάθε λογής, τουίτερ, ιστότοποι, ποικίλες καταγραφές (από κρατικά αρχεία ίσαμε στρατιωτικά έγγραφα, από τραπεζικά απόρρητα ίσαμε ιδιωτικά μυστικά) έναν σκοπό έχουν: να περιλάβουν στο παιχνίδι τους τούς πάντες, ει δυνατόν, με άλλα λόγια, να καταστήσουν όλη την ανθρωπότητα πελάτη τους, διαγράφοντας μια και καλή το όριο ανάμεσα στην ιδιωτική και στη δημόσια σκηνή.
Η εποχή της υποψίας εμφανίζεται για το παγκόσμιο κοινό άπαξ και σκεφτεί κανείς ότι μια φωνή, μια εκπομπή, μια άποψη απευθύνονται ταυτόχρονα σε όλη τη χώρα, σε όλο τον πλανήτη, με αποτέλεσμα η δημοκρατικότητα του μηνύματος και το ένστικτο του διαλόγου (καθώς ένας μιλάει και οι άλλοι ακούνε με μικρό δικαίωμα απάντησης) καταρρέουν θεαματικά. Παρατηρείται κάτι ολοκληρωτικό στη λειτουργία της μικρής οθόνης, που μειώνεται βέβαια χάρη στην ύπαρξη πολλών και αναρίθμητων καναλιών, αλλά δεν χάνει ριζικά τον χαρακτήρα του. Η ραδιοφωνική εκπομπή του ‘Ορσον Ουέλς για τον «Πόλεμο των Κόσμων», που αναστάτωσε την Αμερική είναι κλασικό παράδειγμα.
Άρα η διαφορά ανάμεσα στην ιδιωτικότητα και στη δημοσιότητα μπαζώνεται με κάθε μέσο, καταργείται και γίνεται εκλεκτό τηλεοπτικό και ηχητικό εμπόρευμα. Η δημόσια σκηνή, με άλλα λόγια, καύχημα των Μέσων Ενημέρωσης και αγλαό δημιούργημα κάθε λογής ποδηγετήσεων, όσο ισχυρή κι αν αποδείχθηκε τον αιώνα που διάβηκε, θα αναγκαζόταν κάποτε να αντιμετωπίσει την άλλη όψη της κυριαρχίας της. Η αποδόμηση -γνωστό αυτό- ξεκίνησε με την επιδρομή των υπολογιστών και του Διαδικτύου. Αν η πανοπτική και η πανακρόαση μετατραπούν σε εκατομμύρια κέντρα, εντέλει όσα και τα άτομα, αυτομάτως η μικρή οθόνη κατακερματίζεται σε αναρίθμητες οθόνες και πηγές νοήματος, όπερ συνέβη με τα μπλογκ.
Γράφει ο Μπερνάρ Πουλέ: «Για τους πολίτες που έχουν μετατραπεί σε καταναλωτές πληροφοριών, οι νέες τεχνολογίες δρουν σαν επιταχυντές των βαθύτερων τάσεων των δημοκρατιών μας, του ατομικισμού και του κοινοτισμού, καθώς και της επιθυμίας να είμαστε παρόντες στα πάντα. Τα μπλογκ απεικονίζουν ακέραια αυτή την κατάσταση. Ένας Αμερικανός δημοσιογράφος αναφέρθηκε σε αυτά κάνοντας λόγο για την «οικονομία του εγώ», για προσωπικά ημερολόγια, τα οποία προσφέρονται σε όλους και όπου ο καθένας μπορεί να παρέμβει ισοτίμως» («Το τέλος των εφημερίδων», Πόλις).
Η αποδόμηση -γνωστό αυτό- ξεκίνησε με την επιδρομή των υπολογιστών και του Διαδικτύου. Αν η πανοπτική και η πανακρόαση μετατραπούν σε εκατομμύρια κέντρα, εντέλει όσα και τα άτομα, αυτομάτως η μικρή οθόνη κατακερματίζεται σε αναρίθμητες οθόνες και πηγές νοήματος, όπερ συνέβη με τα μπλογκ.
Έχουμε να κάνουμε δηλαδή με μια καρικατουρίστικη έκφραση του σύγχρονου ναρκισσισμού, με ένα φαινόμενο γενικευμένης δημοκρατικότητας που εξισώνει και, πιο σωστά, ισοπεδώνει. Κάθε πληροφορία αξίζει επειδή είναι «μία» και καθίσταται ασήμαντη επειδή είναι «μόνο» μία. Προφανέστατα το πρόβλημα δεν αφορά την άπειρη διαίρεση των φωνών όσο τον κατακερματισμό, την ασύλληπτη πολυμορφία και αναρχία. Κυριαρχεί πλέον ένα δέος που αφορά αυτή τη γενικευμένη επίθεση άπειρων φωνών που θέλουν να ακουστούν, έστω και αν παρευθύς ξαναβυθιστούν στη σιωπή. Εφόσον η νεωτερικότητα προβάλλει τον ατομικισμό ως μέγιστη κατάκτηση των προωθημένων κοινωνιών, τι άλλο από καταφυγή στην ιδιωτικότητα και στην προσωπική αυτονομία δηλώνουν ο πολυκεντρισμός, η πολυμορφικότητα και η ενεργός, πλέον, και διόλου παθητική παρουσία;
Ο Νίκολας Νεγρεπόντε (Έλλην την καταγωγή) ήταν ο άνθρωπος που προφήτευσε την ιδιωτική εφημερίδα – «Για μένα» και μόνο! Αν η Ευρώπη παρακολουθεί -θέλοντας και μη- τη μελλοντική της ανάπτυξη να τελείται αμερικανιστί, ουσιαστικά διαπιστώνει ότι η κραταιά δημόσια σκηνή (έργο των media, το οποίο στήριζε το φρόνημα του Αμερικανού πολίτη) σήμερα υποσκάπτεται με συνταρακτικούς ρυθμούς. Πέρα από τα γνωστά επιχειρήματα, ο θεατής-καταναλωτής δεν είναι δύσκολο να υποψιαστεί ότι δεν του δωρίζουν μέρος της αλήθειας, αλλά του παρέχουν διαδικτυακά «ψώνια» που είναι εκδοχές πλάνης.
Η εποχή Μπους (πάει κι αυτή…) αποτελεί το χαρακτηριστικό παράδειγμα. Τι έκαναν τα πανίσχυρα τηλεοπτικά μέσα όταν η επέμβαση των ΗΠΑ στο Ιράκ βασίστηκε στους ισχυρισμούς του Λευκού Οίκου ότι ο Σαντάμ Χουσεΐν κατείχε όπλα μαζικής καταστροφής; Κάτι ανάλογο δεν παρακολουθούμε σήμερα με το ντόμινο των εθνικών χρεοκοπιών όταν, προσφέροντας διαφήμιση στις εφημερίδες, μια εταιρεία παρατείνει τη λειτουργία της, ελέω της σιωπής των δημοσιογράφων; Η δημόσια σκηνή απαιτεί τεχνητή ή αυτοφυή συνεκτικότητα του κοινού, για να λειτουργήσει κατά το δοκούν. Όταν όμως τα νέα τεχνικά μέσα προκαλούν συστηματικές ρήξεις του κοινωνικού ιστού, μοιραία προάγουν τον ατομικισμό και υπονομεύουν την έννοια του «πολιτικού», του αντιπροσώπου και του κόμματος, η ενωτική εικόνα της δημόσιας σκηνής καταρρέει.
Αυτό που τίθεται εν προκειμένω υπό κρίση είναι η ίδια η πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική πραγματικότητα, που, όσο εδραιωμένη κι αν δείχνει, άλλο τόσο ευπαθής είναι. Αν υποθέταμε ότι αίφνης τηλεόραση, εφημερίδες, ραδιόφωνα, μπλογκ και τα παρόμοια έπαυαν να λειτουργούν, τάχα το σύστημα θα κατέρρεε; Με άλλα λόγια, αν η δημόσια σκηνή έχανε τα ερείσματά της και ο ατομιστής πολίτης αναγκαζόταν να βασιστεί μόνο στον εαυτό του, θα είχαμε καινοτόμους συμπεριφορές ή χαοτική πραγματικότητα χωρίς προοπτικές επαναφοράς; Πράγμα που θα σήμαινε ότι τα ΜΜΕ υποβαστάζουν τα ίδια τα πολιτικά πράγματα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κατά κανόνα το «πραγματικό» είναι πλασματικό και εύπλαστο, εικόνα δηλαδή, ψευδές είδωλο, και όχι ζωντανή και τεκμηριωμένη παρουσία.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι αυτό που μεταλλάσσεται εκ βάθρων αφορά την καθεστηκυία τάξη της δημόσιας σκηνής και όχι την ίδια τη σκηνή, ότι το πλασματικό αξίζει απείρως περισσότερο από το πραγματικό, διότι τελικά η πραγματικότητα (η μέγιστη βεντέτα!) είναι κάτι που δεν ελέγχεται. Το ότι οι προπαγανδιστικές καμπάνες θα αλλάξουν χαρακτήρα δεν συνεπάγεται τη μετατροπή των διαδικασιών που αναδεικνύουν την εκάστοτε δημοκρατική κυβέρνηση σε Ευρώπη και Αμερική. Το αν ο κομματικός «οπαδός» αλλάξει τρόπους επικοινωνίας, πληροφόρησης και έκφρασης δεν οδηγεί ευθέως στο συμπέρασμα ότι η ίδια η ψήφος θα υποστεί την ίδια απόρριψη. Ωστόσο, δοθέντος ότι η πολιτική δεν προτίθεται να αυτοκτονήσει, η χαοτική προοπτική του κατακερματισμού πιθανότατα προαναγγέλλει μιαν άλλη, νεωτερική μορφή διαβουκόλησης.
πηγή: Ερανιστής
